Het Huis te Vieracker



De redactie van de "Vordense Kronyck" gaf me toestemming om het artikel "De havezathe Mengerink, ook genaamd het Huis te Vierakker" voor mijn verhaal te gebruiken, waarvoor hartelijke dank.

Zoals bekend was Johan Ruyter ↗ stamboom, burgemeester van Zutphen en gecommiteerde van de Staten Generaal, de laatste telg uit de Zutphense tak van de Ruyterfamilie. In 1663 was hij samen met zijn vrouw Susanne van Rhemen in het bezit gekomen van Huize Vieracker, en mocht zich dan ook Johan Ruyter tot Mengerink van Vieracker noemen.


Minder dan een uur gaans buiten de Spittaalpoort aan de zuidkant van Zutphen op de route naar Wichmond zou je in de 17e eeuw aan je rechterhand een fraai landhuis op zien doemen: Huize Vieracker.
En op de volgende tekening zien we de aanleg van het landgoed begin 19e eeuw:
Het huis is slechts 15 jaar in het bezit van de Zutphense Ruyters geweest, maar het was een fraai en groot landgoed met veel aanzien, en mag daarom zeker niet ontbreken in onze reeks artikelen over leengoederen van de familie Ruyter.

Het Huis te Vierakker is voortgekomen uit de Stichtse (Overijsselse) leengoederen Meyerink en Hovenink, die rond 1382 in bezit waren van Rolof van Vieracker. Deze familie bleef een drietal eeuwen eigenaar van deze havezate; het dorp Vierakker is rond dit versterkte huis ontstaan en dankt zijn naam aan de bewoners. Toch stond het goed lange tijd bekend als 'Het Mengerink' (Meyerink en Mengerink worden door elkaar gebruikt).
In de 17e eeuw komt het met regelmaat in andere handen, totdat in 1663 de Zutphense burgemeester Johan Ruyter en diens echtgenote Susanna van Rhemen het kopen. Johan trouwt na het overlijden van Susanna in 1674 met Stephana van der Hell, maar zij is vier jaar later al weduwe. Daarmee is de bemoeienis van de Ruyterfamilie met dit goed tot een eind gekomen.
Op kaarten uit deze periode staat het huis tot mijn verrassing aangeduid als "Ruytershuys":

Klik op foto voor groter formaat

Klik op foto voor groter formaat

Het goed blijft daarna geruime tijd in eigendom van de familie van der Hell; in een akte uit 1770 lezen we waaruit zo'n goed bestaat:  "Het havesaet de Vierakker, huis, bouwhuis, hooven, vijver, gragten, opgaande hoornen, akkermaalsbosschen en heggen, onderhoorende boeren-daghuerders erven, bouw-, hooy-en weydelanden en plagvelden, inkoomende tinsen, I heenkamer en erfmarkenrigterschap".

De teloorgang 
Achterstallig onderhoud zorgt er de volgende eeuwen voor dat het landhuis vervallen raakt en in 1866 wordt een publieke verkoop gehouden:

Klik op foto voor groter formaat

Voor een landgoed is de oppervlakte niet bepaald groot te noemen, zodat er voorafgaand aan deze verkoping al veel verkocht moet zijn.  Zo was er vóór de verkoop van het landgoed al een houtverkoop geweest, die in de krant van 21 april 1866 was aangekondigd en waarbij verkocht werden: '44 percelen, deels zware Eiken-, Beuken-, Esschen-en andere Boomen, waaronder van 3 ellen 2 palmen omtrek, geschikt voor molenstanders, assen, scheepstimmerhout, enz., staande op het te verkopen landgoed Havezathe Vierakker'.


In 1870 valt dan toch het doek. De havezathe Vierakker wordt verkocht voor de sloop:

Klik op foto voor groter formaat

Zo verdween één van de grote landhuizen in de omgeving van Zutphen. Gespaard bleef een bijgebouw dat tot boerderij werd verbouwd. Maar ook van dit bijgebouw is weinig bewaard gebleven want in 1950 werd het huidige voorhuis gebouwd, terwijl het achterhuis - dat oude bijgebouw - gedeeltelijk vernieuwd werd.

Klik op foto voor groter formaat

Wat is er tegenwoordig nog terug te vinden? 
Enkele jaren geleden heb ik de plek bezocht, maar er valt niet veel te zien. Er staat nu een moderne boerderij, en de plek waar het landhuis ooit stond is achterop het erf, onzichtbaar vanaf de openbare weg.

Op de kadasterkaart van 1832 zien we het landgoed aldus:

Klik op foto voor groter formaat


De formele tuinaanleg met boomgaard en moestuin stamt overigens uit circa 1770. Hoe het daarvoor heeft uitgezien, weten we niet.
De afbeelding lijkt sterk op de kaart bovenaan dit artikel. Ga er maar van uit dat de omliggende landerijen oorspronkelijk tot het leengoed behoorden.

Klik op foto voor groter formaat



Met Google kunnen we een tegenwoordige luchtfoto bekijken:
We herkennen meteen de lokale situatie. Het kost weinig moeite om de positie van het huis in te tekenen (rood) en het waarschijnlijke verloop van de oprijlaan (blauw).



Klik op foto voor groter formaat
De foto's die ik heb gemaakt voegen niet zo heel veel toe. Vanaf de publieke weg zie je eigenlijk alleen deze boerenschuur. Wél weer grappig dat vanaf een paal ons een paardenkop aankijkt. Vást een Saksisch ros...

Ik zou graag nog eens op de plek zelf willen kijken om te zien of er werkelijk niets meer te ontdekken valt. Wie weet!


Bronnen


  • "De havezathe Mengerink, ook genaamd het Huis te Vierakker", J. Harenberg uit het decembernummer van 1994 van de "Vordense Kronyck", uitgegeven door de vereniging 'Oud Vorden'. Op internet hier te lezen.
  • Diverse bronnen op internet
  • Archief Ruitersporen


Jaap Ruiter



    vorige    

De familie Ruyter is in de loop der eeuwen met verschillende lenen beleend. In de komende tijd zal ik de leengoederen afzonderlijk beschrijven.

Een overzicht van de Ruyter-leengoederen

Korte beschrijving van het leenstelsel



Stamboom Hanze Ruyters


Overzicht aktes


Overzicht artikelen


Mogelijke afstammingslijn


Veelgebruikte links


Gebruikte bronnen