Het testament van Vranko Ruther



Betreft Vranko Ruther

In het Stadtarchiv Lübeck worden een aantal middeleeuwse testamenten bewaard, waaronder een drietal met de naam Ruther. Voor het onderzoek naar de Ruters uit de 14e eeuw zijn deze voor ons van onschatbare waarde.

Allereerst het testament van Vranko Ruther. Voor een transcriptie en een vertaling van de latijnse tekst zie : Het testament van Vranko Ruther uit 1366
In het testament worden een aantal personen genoemd. In het volgende overzicht zie je hun namen, hun relatie tot de erflater en hun rol. Een legataris is iemand die een specifiek goed of een vast geldbedrag uit een erfenis krijgt.
Genoemde personen 

Persoon Relatie / functie Rol
Vranko Ruther Erflater Testamentmaker
Johann Pater Zwager Beheerder van Vranko's vermogen
Hermann Ruther Oom (vaderszijde) Executeur en legataris
Johannes Ruther Oom (vaderszijde) Genoemd via zijn zoon
Zoon van Johannes Ruther Neef Legataris
Moeder van Vranko Moeder Legataris
Arnold van Lübeck Executeur Mede-uitvoerder van het testament
Telseke (1) Voormalige dienstmeid van Hermann Ruther Legataris
Telseke (2) Voormalige dienstmeid van Vranko Legataris
Luder Student Legataris
Hermann Jordaningh Bekende Legataris
Gheseke Dienstmeid van Hermann Ruther Legataris
Johannes Springhe Dominus Legataris
Johannes de Metlere Raadslid van Lübeck Getuige
Hermann de Osenbrugghe Raadslid van Lübeck Getuige

Vranko noemt Hermann Ruther expliciet als patruus (oom van vaderszijde) en noemt ook Johannes Ruther als patruus, maar hij noemt zijn vader nergens. Dat is opvallend. Het suggereert sterk dat zijn vader al vóór 1366 was overleden. In dat geval kan Hermann de rol van familiehoofd hebben overgenomen, wat ook verklaart waarom juist hij als executeur wordt aangewezen en zo'n centrale positie in het testament inneemt. Deze combinatie van aanwijzingen maakt het aannemelijk dat Hermann in 1366 de oudste nog levende mannelijke vertegenwoordiger van de familie Ruther was.

Opvallende punten
  • De vader van Vranko wordt nergens genoemd. Dat maakt het waarschijnlijk dat hij al overleden was toen het testament werd opgesteld.
  • Hermann Ruther is de spil van het testament: hij is oom, executeur en ontvanger van een legaat.
  • Johannes Ruther wordt alleen genoemd via zijn zoon. Dat kan erop wijzen dat Johannes al was overleden, al is dat niet met zekerheid vast te stellen.
  • Johann Pater is een sleutelpersoon. Dat Vranko meer dan 200 mark "bij" hem heeft, wijst erop dat Johann Pater zijn handelskapitaal of vermogen beheerde.
  • Gheseke ontvangt met 40 mark een uitzonderlijk hoog bedrag, gelijk aan Johannes Springhe en tweemaal zoveel als Hermann Ruther. Dat maakt haar tot een van de meest opvallende personen in het testament en roept de vraag op welke bijzondere band zij met Vranko en vooral met Hermann had.

Conclusie
Dit testament behoort tot de oudste bekende documenten waarin meerdere leden van de familie Ruther expliciet in onderlinge verwantschap worden genoemd. De combinatie van Hermann Ruther (oom), Johannes Ruther (oom), de zoon van Johannes Ruther en Vranko Ruther maakt het mogelijk een vroege familiegroep in het Lübeck van de veertiende eeuw te reconstrueren. Voor onderzoek naar de oorsprong van de familie Ruter/Reuter is dit daarom een sleutelbron.


Het onderzoek naar hoe deze vroege Ruthers mogelijk aansluiten bij de Zutphense Ruters krijgt op dit moment alle aandacht.


Bronnen

  • Stadtarchiv Lübeck
  • Archief Ruitersporen



Jaap Ruiter
31 juli 2026