Georg Blohm en de vermeende Lübeckse oorsprong van Gerhard Reuter
Betreft Gerhard Reuter
Georg Blohm is de auteur van het artikel “Der Kaufmann Gerhard Reuter”, waarin hij stelt dat Gerhard uit een Lübeckse familie Reuter stamde, waarvan enkele voorouders zich in Zutphen ophielden. Mijn onderzoek heeft aangetoond dat dit niet correct is. Gerhard kwam wel degelijk uit een Zutphense Ruyterfamilie.
Wie was Georg Blohm en hoe kwam hij tot zijn bevindingen?
Wie was Georg Blohm en hoe kwam hij tot zijn bevindingen?
Wie was Georg Blohm?
Georg Blohm werd op 9 november 1801 geboren in Lübeck en overleed daar op 6 maart 1878. Hij stamde uit de bekende Lübeckse koopmansfamilie Blohm. Naast zijn werkzaamheden als koopman hield hij zich in zijn latere leven intensief bezig met geschiedenis en genealogie.
De familie Blohm was al eeuwenlang in Lübeck gevestigd en bracht verschillende vooraanstaande kooplieden, reders en bestuurders voort. Ook in de familiegeschiedenis van de Blohms kwamen de Reuters voor. Door opeenvolgende huwelijken waren beide families met elkaar verweven geraakt. Dat verklaart waarschijnlijk mede Blohms belangstelling voor de geschiedenis van de familie Reuter.
In de negentiende eeuw nam de belangstelling voor genealogisch en historisch onderzoek sterk toe. Blohm maakte daarbij gebruik van het Archiv der Hansestadt Lübeck en van oudere genealogische werken. Een belangrijke bron voor zijn onderzoek was de genealogie van Lübeckse en Zutphense families die ongeveer een eeuw eerder door Jacob von Melle was samengesteld.
Volgens Blohm was binnen zijn familie lange tijd aangenomen dat de Lübeckse tak van de familie Reuter van Nederlandse afkomst was. Hij wilde echter de precieze herkomst van deze familie achterhalen. Daarbij kwam hij tot een andere interpretatie: de Reuters zouden weliswaar vanuit Gelderland naar Zutphen zijn gekomen, maar hun oorsprong zou uiteindelijk in Lübeck liggen.
Volgens deze reconstructie was Gerhard Reuter dus geen nieuwkomer in Lübeck, maar keerde hij als het ware terug naar de plaats waar zijn familie oorspronkelijk vandaan kwam.
De Böddekerstrasse
Voor zijn reconstructie maakte Blohm ongetwijfeld gebruik van de genealogie van Jacob von Melle van 100 jaar eerder. Daarin wordt bij Gerrit Ruyter (de overgrootvader van Gerhard) vermeld:
“Gerrit Ruyter, oder Gerhard Reuter, wohnete zu Zutphen in der Böddekerstrasse von 1446–1460.”
Deze passage lijkt een belangrijke aanwijzing. Blohm kende namelijk een Böddekerstrasse in Lübeck. Deze straat liep tussen de Fischergrube en de Beckergrube en was genoemd naar de bodekers: ambachtslieden die tonnen, vaten en kuipen vervaardigden, tegenwoordig noemen we ze kuipers. Vanaf 1852 werd deze straat aangeduid als de Böttcherstrasse.
Blohm zag hierin kennelijk een aanwijzing voor de herkomst van de familie Reuter. Als Gerrit Ruyter immers in de Böddekerstrasse had gewoond, lag een verblijf in Lübeck voor de hand. Dat Von Melle bij deze Gerrit ook nog 'oder Gerhard Reuter' schreef maakt die conclusie begrijpelijker.
Maar hier ontstond de beslissende vergissing. Met de Böddekerstrasse bedoelde Von Melle niet de straat in Lübeck, maar de Bodekerstraat in Zutphen, de huidige Beukerstraat. Genoemde Gerrit Ruyter woonde daar inderdaad in de periode die Von Melle noemt. De vermelding van Von Melle is dus geen aanwijzing voor een verblijf van Gerrit in Lübeck, maar juist voor een verblijf in Zutphen. Blohm plaatste de straatnaam echter in zijn eigen vertrouwde Lübeckse omgeving.
Van Gerrit naar Johan
Vanuit deze veronderstelling bouwde Blohm zijn verdere reconstructie op.
Wanneer Gerrit Ruyter in Lübeck zou hebben gewoond, kon ook diens zoon Johan daar geboren zijn. Vervolgens moest Johan naar Zutphen zijn teruggekeerd, waar hij trouwde met Lumme van Doene. Zo ontstond een genealogie waarin de familie zich voortdurend tussen Zutphen en Lübeck bewoog.
Mijn onderzoek in Zutphen geeft echter een ander beeld. Zowel Gerrit Ruyter als zijn zoon Johan, evenals hun naaste familieleden, zijn in Zutphen te plaatsen. Zij maakten deel uit van een Zutphense familie van kooplieden en bierbrouwers. Voor een verblijf van Gerrit of Johan in Lübeck heb ik in de door mij onderzochte Zutphense bronnen geen aanwijzing gevonden.
Ook in de Lübeckse bronnen die ik voor deze periode heb onderzocht, heb ik geen aanwijzing aangetroffen voor een verblijf van Gerrit Ruyter, Johan Ruyter of hun naaste familie in Lübeck.
De eerste Reuter die ik met zekerheid in Lübeck kan plaatsen, is 'kaufmann Gerhard Reuter'.
Lübeckse connectie
Dat Blohm zich vergiste, maakt zijn onderzoek niet minder interessant. Integendeel. Zijn fascinatie voor Gerhard Reuter deel ik volledig. Het blijft toch opmerkelijk hoe snel deze jonge man zich in Lübeck wist op te werken. Gerhard was ongeveer 26 jaar oud toen hij in Lübeck verscheen en wist zich daar als koopman in relatief korte tijd een hoge positie te verwerven binnen de kringen van de Lübeckse stedelijke elite.
Juist daarom is het van belang om zijn geschiedenis niet vanuit een vooraf aangenomen Lübeckse afkomst te bekijken, maar opnieuw te onderzoeken hoe hij daadwerkelijk in Lübeck terechtkwam.
Een Lübeckse connectie is namelijk helemaal niet uitgesloten. Het feit dat de familie Ruyter uit Zutphen niet aantoonbaar in Lübeck woonde, betekent niet dat er geen contacten waren met die stad. De Ruyters waren kooplieden en bierbrouwers. In de Hanzetijd waren handelsnetwerken van groot belang en contacten met andere handelssteden waren voor een koopmansfamilie heel goed mogelijk. Het is daarom heel goed denkbaar dat de Zutphense Ruyters zakelijke relaties met Lübeck onderhielden, al heb ik daarvoor geen bewijzen gevonden.
Conclusie
Georg Blohm probeerde aan te tonen dat de Ruyters/Reuters een oorspronkelijk Lübecks geslacht waren. Zijn belangrijkste aanwijzing bleek echter gebaseerd op een verkeerde interpretatie van één straatnaam: de Böddekerstrasse van Von Melle was de Bodekerstraat in Zutphen, niet de gelijknamige straat in Lübeck.
Daarmee is ook de veronderstelde Lübeckse afkomst van Gerrit Ruyter niet aangetoond.
Maar tegelijkertijd wordt de geschiedenis van Gerhard Reuter eigenlijk alleen maar interessanter. Wie was deze jonge koopman die vanuit de Nederlanden naar Lübeck kwam en daar zo snel een vooraanstaande positie wist te verwerven?
Ook zijn familieachtergrond roept nieuwe vragen op. Het onderzoek naar Gerhard Reuter, zijn afkomst, zijn moeder en zijn eerste jaren in Lübeck wordt daarom voortgezet.
Bronnen
Jaap Ruiter
22 september 2026
vorige
